Ludzkość korzysta z nich od 1892 roku na razie nie wymyśliła lepszego „środka transportu pionowego” Historia ruchomych schodów okazuje się być zaskakująco krótką. To tak popularne w dzisiejszych czasach i jakże ułatwiające życie rozwiązanie techniczne zostało wynalezione stosunkowo późno. O ile urządzenia swym działaniem przypominające dzisiejsze windy wykorzystywano już w czasach rzymskich, czego przykładem może być choćby wybudowane w 50r.ne. Koloseum,posiadające dwadzieścia wykorzystujących grawitację,pierwotnych wind, to początki ruchomych schodów jawią się wydarzeniem niemal współczesnym, mającym swe miejsce w ostatniej dekadzie XIX w. Właśnie w rozwoju dużych ośrodków przemysłowych pod koniec dziewiętnastego stulecia należy doszukiwać się bodźca do upowszechnienia ruchomych schodów. Duża ilość osób zgromadzonych na stosunkowo niewielkiej przestrzeni, ciężko pracująca i nie dysponująca dużą ilością wolnego czasu potrzebowała szybkich i wydajnych środków lokomocji. Powstawanie pierwszych przenośników taśmowych wiąże się bezpośrednio z budową wielokondygnacyjnych domów towarowych, w których tradycyjne windy nie były w stanie obsłużyć robiących zakupy tłumów, w tej sytuacji permanentnie przesuwająca się w górę i w dół taśma okazała się idealnym rozwiązaniem.
Za wynalazcę ruchomych schodów uważa się Amerykanina Jesse W. Reno, który opatentował je w 1892r., a wybudował w trzy lata później na nowojorskim półwyspie Cockney Island. Konstrukcja stworzona przez Reno raczej w niewielkim stopniu przypominała dzisiejsze „schody”, był to raczej rodzaj taśmociągu, przenoszącego osoby w górę i w dół pod kątem 25 stopni. Owe urządzenie nie posiadało istotnego elementu dzisiejszych ruchomych schodów, mianowicie stopni.
Marketingowa skuteczność nowego wynalazku
Jeden z pierwszych przenośników taśmowych zbudowano w 1898 r. w londyńskim domu towarowym Harrod’s. Szybko okazało się, że jest on urządzeniem wyjątkowo wydajnym -przesuwająca się nieustannie taśma mogła przewieźć 4000 osób na godzinę, podczas gdy 10 wind obsługiwało w tym samym czasie zaledwie 1440 klientów. Do zwiększenia popularności takich urządzeń przyczyniło się ich zastosowanie podczas wystawy światowej w Paryżu w 1900 r. Przenośniki taśmowe prezentowano w ramach kampanii reklamowych i okazało się niebawem, że przyciągają one klientów niczym magnes.
Ruchome schody w formie jaką spotykamy w naszym dzisiejszym otoczeniu tzn. wyposażone w stopnie zostały wynalezione w 1911 roku. Zastosowanie stopni pozwoliło na znaczne skrócenie schodów i ustawienie ich pod większym kątem- 40, 45 stopni,co zdecydowanie zmniejszyło powierzchnię niezbędną do ich zainstalowania. Współczesne schody są napędzane przez silnik elektryczny z przekładnią zębatą, umożliwiającą przesuwanie się stopni z prędkością około 30 m/min. Ponadto przekładnia jest wyposażona w hamulec bezpieczeństwa sprzężony z tzw. szybkim wyłącznikiem bezpieczeństwa. W razie zagrożenia, np. kiedy na schodach przewróci się pasażer, wystarczy przestawić dźwignię wyłącznika, by natychmiast zatrzymać schody. Ta sama przekładnia napędza ruchomą poręcz schodów, dzięki czemu i schody, i poręcz jadą z tą samą prędkością. Niekiedy poręcze poruszają się nieco szybciej, jednak nigdy wolniej. Dzięki temu pasażer nigdy nie przewróci się na plecy.
Pierwsze w Polsce ruchome schody oddano do użytku 22 lipca 1949 roku. Stanowiły one integralną część jednego z największych powojennych dzieł odbudowy- Trasy WZ oraz jeden z licznych dowodów „przyjaźni” radziecko-polskiej. Zostały zaprojektowane i wykonane przez moskiewską fabrykę Mietrostoj, tę samą, która produkowała schody dla moskiewskiego metra i jak na owe czasy były prawdziwym cudem techniki. Wysokość schodów wynosiła 12m. w pionie, były wyposażone w trzy biegi z możliwością odwracania kierunku: góra – dół, dół – góra, o przepustowości 10.000 osób na godzinę każdy. Pracowały one nieprzerwanie prawie pół wieku, stanowiąc również niewątpliwą atrakcję turystyczną Stolicy. Radziecka konstrukcja ostatecznie zakończyła swój żywot w 1997 roku, gdy zaniechano dalszych napraw z powodu braku części zamiennych. Po ośmiu latach przerwy zostały ponownie uruchomione schody na Trasie W-Z. Ich obecny mechanizm został wyprodukowany przez firmę Thyssen Krupp i jest dziesięć razy lżejszy od swego poprzednika. W dalszym ciągu są to najdłuższe schody w Polsce – 12m. Różnicy poziomów. Nowością jest inklinator- nowoczesna winda dla osób niepełnosprawnych. Jest to trzecie tego rodzaju urządzenie w Europie a drugie w Warszawie. Pierwsze znajduje się w wieżowcu Telekomunikacji Polskiej.
Dziś schody ruchome znajdują się niemal w każdym centrum handlowym, na dworcach kolejowych czy lotniskach. Najdłuższe, bo aż 70-metrowe, są na stacji metra Wheaton w Waszyngtonie. Najkrótsze, liczące zaledwie 83 cm, przewożą klientów centrum handlowego w Kawasaki, w Japonii. Amerykańska komisja badająca bezpieczeństwo produktów konsumenckich szacuje, że corocznie ok. 10 tys. ludzi ulega wypadkom na schodach ruchomych.Mimo potencjalnego ryzyka wynikającego z ich użytkowania, ludzkości nie udało się wynaleźć alternatywnego „środka transportu pionowego” dla ruchomych schodów.
Grzegorz Majak
|
